Ekonomi Politika Gündem

Bu aralar arkama yaslanıp derin bir nefes almam nedense biraz zor gözüküyor. Bakıyorumda okuduğum köşe yazarları, yatırımcılar, çeşitli kamu kurumu başkanları, ilgili ilgisiz herkes bu ara döviz konusunu bıraktılar. Özellikle "Büyüyormuyuz Şişiyormuyuz" başlıklı yazımı yayınladığım günün sabahında dış ticaret rakamlarının açıklanması, ilgili yazımın sağlamlığını pekiştirdiği için ayrı bir mutluluk içerisindeyken, bir çok kesimden insan hangi problemi dile getirebiliriz kaygısıyla işsizlik sorunu diyerek beni bu yazımı yazmaya ikna ettiler.  Bu yazımda siz değerli okuyucularımla işsizlik sorunu varmı ve bu sorunun ciddiyeti nedir? gibi temel sorulara cevap arayacağız. Bu cevap arama işlemi içerisinde gene bilimi elden bırakmayıp basit istatistiklere bakarak kriz borusu çalmadan sebepleri mevcut durumu ve sonuçlarını değerlendireceğiz. Bu çalışmada ihtiyaç duyduğum verileri TÜİK ve TCMB den toplayarak basit bir analiz gerçekleştirdim. Ancak önce işin teorisine biraz değinmekte fayda var.

Teori : Eminim Britanyalı iktisatçı William Philips 1958 yılında enflasyon ile işsizlik arasındaki ilişkiyi modelleyen bir yapı bulduğunda teori üstünde bu kadar tartışma çıkacağını hiç düşünmemişti. Philips Curve ismiyle anılan bu ilişki temel olarak yüksek enflasyon dönemlerinde işsizliğin düşük olduğunu, düşük enflasyon dönemlerinde işsizliğin yüksek olduğunu savunmaktaydı. Bu eğri üzerine asıl tartışma 1974 yılında başladı. Sebebi hiç kuşkusuz 1973 yılında başlayan OPEC petrol kriziydi. Dünya 1929 dan sonra ikinci bir enflasyon ve işsizlik daha uygun bir terminiloji ile stagflasyon dönemine girmişti.

Eğer bu çalışmamızda Philips Eğrisinin  doğruluğunu ve yanlışlığını ispat etmeye kalkacak olursak bize bloglar yetmez. Ancak yaygın görüş birebir olmasada enflasyon ve işsizlik arasında negatif yönlü bir ilişki olduğunu kabul eder. Çalışmamıza bu çerçeveden bakarak değerlendirmelerde bulunacağız.  Ancak konunun özünü anlamak isteyen ve Philips eğrisini derinlemesine merak edenler için burayı tavsiye edebilirim.  Çalışmada ilk olarak TÜİK'den topladığımız enflasyon (TEFE) verileri ile gene aynı kaynaktan topladığımız işsizlik verilerine ihtiyaç duyuyoruz. yıllık bazda yapacağımız bu çalışma için 2000 - 2005 arası (2005 dahil) 6 yıllık bir dönemi örnekleme dahil ettik. Yıllık bazdaki verilerden faydalanarak analizimize başladık. Öncelikle her iki veri arasındaki korelasyona bakacak olursak -1 e yakın bir sonuç elde ettik. Bu sonuca incelemeden önce birde  mevcut ilişkinin grafiksel yapısını inceleyelim.

Grafikteki noktalar ilişkinin tam noktasını gösterirken benim eklediğim eğri fonksiyonel yapısını göstermektedir. Bu ilişki eğer Philips Eğrisi kuramını inceleyecek olursanız birebir, anlatıldığı şekilde ekonomide gözükmektedir. Ayrıca daha anlamlı bakılması açısından işsizlik oranı ekseninin  altında üçüncü bir boyut olarak zamanı ekleyebilirsiniz. Bu durumda görmekteyizki enflasyonun düşmesi ile işsizlik arasındaki ilişki zaman içerisinde ilerlemekte. Korelasyonun -1 olması bizi yanıltmasın çünkü bu tür ilişki birebir negatif bir anlam taşımayabilir. Kullanılan enflasyon oranının hatta enflasyon hesaplama yöntemlerinin önemi burada ortaya çıkmaktadır. Ancak gende yüksek oranlı ve negatif yönlü bir ilişkiden bahsedilebilir. Şimdi akılları kurcalayan soru enflasyonu düşürdükçe işsizlik yaşayacaksak enflasyonu nereye kadar düşürelim?. William Philipsin kurduğu bu fonksiyonel ilişkide kendisinin yaptığı son öneri hükümetlerin işsizliği ve enflasyonu dengede tutacağı bir nokta seçmekti. İşte bizim örneğimizde sadece bu nokta konusunda belirsizlik var. Bu noktaya kadar yazdıklarım piyasadaki her uluslararası iktisat kitabından toplayabileceğiniz bilgilerdir. Hatta kitap almadan sadece verdiğim linklerden okuyarak bile konuya hakim olabilirsiniz. Bu bilgiler ışığında inanıyorumki şimdi sonuçları yorumlayabiliriz.

Yorum : Ülkemizde işsizlik sorunu vardır ve enflasyonun düşmesiyle beraber işsizlikte bir artış olmuştur. Bu ekonomik anlamda beklenmeyen bir durum değildir. Bu şartlar altında işsizlik sorunun çözülmesi bir zaman meselesidir. Artan milli gelirin etkisiyle orta vadede faiz dışı yatırımların piyasayı canlandırması ve işsizliğin azalması konusunda olumlu gelişmeler olmasını beklemekteyim. Bu süreç enflasyonu atlattığımız süreç kadar zahmetli olmamakla beraber  mevcut iktidar üzerine düşen, bazı sosyal sorumluluklarıda beraberinde getirmektedir. Oluşan her olumsuzlukta kriz borularını çalan bir takım kimselerin bu süreçtede boş durmadığını belirtmiştim. Ancak belirtmek istediğim bir şey daha var. Mevcut iktisat literatürünün üzerinde beklentiler içerisinde eleştiride bulunmak biraz haksız eleştiriye girmektedir. İyi bir ekonomik perhize girmiş bir ülkede hem enflasyonu düşürüp hemde işsizliği azaltmak kısa vadede mümkün gözükmemetedir. Mevcut durumda özellikle faizlerin düşük olmasını ve ihracat rakamlarındaki artışın çok olumlu gelişmeler olduğunu belirtmek istiyorum.  Orta vadede düşecek enflasyon oranının işsizlikle birebir kompanse edilip edilmeyeceğine inanıyorum. İşsizlik oranının artış hızı incelenecek olursa ne demek istediğim daha iyi anlaşılacaktır.