İktisatçıların hepsinin aşina olduğu bir kavram hakkında bazı detaylardan bahsetmek isitiyorum. Yalın bir ifadeyle Ceteris Paribus şartları eşitlemek veya şartları sabitlemek anlamına gelmektedir. Örneğin bir malın fiyatını belirleyen 3 temel faktör olduğu varsayalım. Bu faktörlerde şunlar olsun: 1 - Malın tipi 2 -Halkın Gelir Seviyesi 3 - Mal Üzerindeki Vergi. Şimdi iktisatçılar halkın gelir seviyesindeki bir değişikliğin bu malın fiyatına olan etkisini tespit etmek için malın tipi ve mal üzerindeki vergi faktörlerini sabitlerler. Ceteris Paribus kavramını iktisat teorisine kazandıran o değerli bilim adamınada teşekkür ederler. Teorik tartışmalarda şartlar sınırsız olduğunda Ceteris Paribus bir can yeleği veya söylenildiği anda tüm herkesi susturan sihirli bir terim gibidir. Hatta iktisatın Abra Kadabrasıdır. Ancak bir o kadarda içi boş ve zavallı bir terimdir.
Yorum : Bu yazıdan sonra teorik iktisatçıların hepsi bana düşman kesilebilir. Ancak pratikte Ceteris Paribus diye bir olay yoktur. Şartların hepsi aynı anda değişkendir. Hatta yeni şartlar konuya her an müdahil olabilir. İktisat derslerini yüksek notlarla bile geçseniz piyasadaki şartların değişkenliği, bildiğiniz Ceteris Paribuslu iktisat kuramları ile başınızın dönmesine sebep olacaktır. Bu konuya verebileceğim en iyi canlı örnek Amerikadan. Son bir kaç yıldır Harvard üniversitesi işletme bölümü yeni mezunlarının iş performanslarında büyük düşüşler olduğu gözlemlenmekteymiş. Sebebini araştırdıklarında yeni mezunların işlerinde, derslerinde çalıştıkları case studyleri (vaka çalışması) bulamadıklarından kaynaklandığı tespit edilmiş. Eğitim hayatları boyunca case study tipinde derslerle iş hayatına atılmaya hazırlanan Harvard mezunları malesef teori ve pratik arasındaki derin uçurumun bir köşesine takılmış durumdalar. Bizim gibi gelişen dünya ülkelerinde sorun dahada vahim. Hem lokal hemde global değişkenler söz konusu oluyorki, global düşün yerel davran gibi bizler için yaratılmış yeni atasözleri bile oluşmakta . Heyecanla dinlediğim İktisat derslerinin teoriden pratiğe geçtiğini görmek için bir çok makale okumama rağmen gördüğüm en önemli şey hepsinin malesef teorik kaldığı. Bu şartlar altında Ceteris Paribus :) biz iktisatçılar için söylendiğine şahit olduğum bir espiri ile bu yazımı noktalıyorum.
"İktisatçı dün söylediğinin, bugün neden olmadığını, yarın anlatan insandır"
ANIL GİRİNCİ demiş ki,
Mart 30, 2006 5:37 pm
Bir iktisatçı adayı olarak, sürekli ‘assume that’ ile başlayan cümlelerin yakın tanıklığını sık sık yapmaktayım. Diğer şartların sabit kalmadığı durumları iktisat biliminde incelemek mümkün olduğu gibi, bunları modellere dökmek ve çıkarımlarda bulunmak şu an için hiç de kolay görünmüyor. Belki de iktisatçı fıkralarındaki, ceteris paribus olmasa ne iş yapardık sorusuna iktisatçıların verdikleri yanıt olan muhasebecilikten başka birşeye de benzemeyecekti yazacaklarımız, okuduklarımız:)
Sizin de yazdıklarınız üzere Ceteris Paribus’a inanmamakla birlikte onsuz iktisat öğelerini ve birbiri arsındaki ilişkileri anlamanın mümkün olmadığını bilgilerim ışığında düşünmekteyim. Ceteris Paribussuz bir iktisat mümkün müdür? Aydınlatan yazılarınızda bu konudaki fikirlerinizi de ilerleyen zamanlarda bizlerle paylaşırsanız sevinirim.
İyi çalışmalar, emeğinize sağlık.
Tansel GÜÇLÜ demiş ki,
Mart 30, 2006 7:35 pm
Hocam çok güzel bir sayfa olmuş. Ceteris Paribus tabii ki olmalı ancak iktisat öğrencileri (yani bizler) bunu kafasında analitik olarak kesin nas ilan ediyor. Hata burada. Ama galiba gelişen dinamik analizler bunu biraz safdışı bıraktı. Yazılarınızı merakla beklemekle beraber sayfanızı linklerime ekliyorum.
iktisat demiş ki,
Mart 30, 2006 11:22 pm
Sayın Anıl bey ve Sayın Tansel bey. Her ikinizede yorumlarınız için teşekkür ediyorum. Sizlere Ceteris Paribus kavramının çıkış noktası ve günümüz modern ekonomisi içinde nasıl önemini yitirdiğine ilişkin bir yazı yazmayı planlıyorum. Bu yazıdan sonra Tansel beyin bahsettiği dinamik analizlerin oldukça yerinde bir saptama olmasıyla beraber Anıl beyin Ceteris Paribussuz bir iktisat nasıl olur sorusuna bir nebze olsun cevap verebilmeyi hedefliyorum.
Saygılarımla
Makale demiş ki,
Şubat 19, 2007 8:21 pm
Çok haklısın, bende iktisat fakültesindeyim bizdede hep teori şimdiye kadar konuştuğum iş arkadaşlarım bundan yadırgıyorlar ve bazen niye okuduğumu bile düşündürüyorlar